Samkvæmt lýðheilsuvísum embættis landlæknis segjast um 12% fullorðinna hér á landi vera oft eða mjög oft einmana. Einmanaleiki ungs fólks 18–34 ára er enn algengari, um 17%. Báðar tölurnar hafa hækkað um 50% á milli áranna 2016 til 2024.

Íslenska æskulýðsrannsóknin sem lögð er fyrir framhaldsskólanema á aldrinum 18–23 ára dregur upp enn myrkari mynd: Þeim sem telja sig alltaf eða oft einmana fjölgar úr 23,4% í 29,1% milli áranna 2023 og 2025.cacaÁstandið var ekki ósvipað í Bretlandi árið 2016 þegar breska þingkonan Jo Cox gekkst fyrir því að stofna vinnuhóp um einmanaleika, sem var talinn stefna í að verða að eins konar faraldri þar í landi. Vinnuhópurinn lauk störfum 2017 og skilaði skýrslu með ýmsum sláandi niðurstöðum:

Þrír af hverjum fjórum breskum heimilislæknum sögðust hitta 1–5 sjúklinga á dag þar sem aðalvandinn voru afleiðingar einmanaleika og tíundi hver læknir sagðist hitta 6–10 slíka sjúklinga á dag. Þegar neikvæð heilsufarsleg áhrif einmanaleika voru metin komust rannsakendur að því að þau jafngiltu því að reykja 15 sígarettur á dag. Þessi áhætta kom fram í gegnum auknar líkur á hreyfingarleysi, áhættuhegðun, hjartasjúkdómum og slagi, þunglyndi, lágu sjálfsmati, svefnvandamálum, skerðingu á hugrænni getu og heilabilun.

Kostnaður atvinnulífsins vegna afleiðinga einmanaleika – svo sem vegna aukinnar starfsmannaveltu, minni framleiðni og meiri veikindafjarvista – var metinn á fjárhæð sem samsvarar 2,5 milljörðum króna árlega heimfært upp á Ísland. Þegar skortur á félagslegri samlögun var skoðaður í heild – en þar fara þættir sem auka virkni einstaklingsins til félagslegra athafna, þátttöku á vinnumarkaði, í tómstundum og til náms – var kostnaður hagkerfisins metinn á sem samsvarar 32 milljörðum króna árlega heimfært upp á Ísland.

Skýrsla vinnuhóps Jo Cox varð til þess að árið 2018 var í Bretlandi stofnað embætti undirráðherra einmanaleika, hið fyrsta sinnar tegundar í heiminum, og starfar enn. Sett var stefna til að vinna gegn einmanaleika sem fól í sér þríþætt markmið: að setja mælikvarða og fylgjast með þróun á einmanaleika; að innleiða sérstakar aðgerðir gegn einmanaleika og einnig innleiða slíkar aðgerðir inn í aðrar stefnur; að auka vitund um einmanaleika og stuðla að samfélagsbreytingum sem vinna gegn einmanaleika.

Miðað við mælingar embættis landlæknis virðist einmanaleiki á Íslandi vera enn útbreiddari en í Bretlandi. Þá gefur hraður vöxtur einmanaleika enn ríkari ástæðu til að hafa áhyggjur af stöðunni. Við viljum ekki byggja upp framtíðarsamfélag þar sem þriðjungur ungs fólks er einmana með þeim neikvæðu afleiðingum sem slíkt hefur.

Lesa má fleiri greinar um einmanaleika í sumarútgáfu SÍBS-blaðsins 2026 .

Heimildir

1. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5fb66cf98fa8f54aafb3c333/6.4882_DCMS_Loneliness_Strategy_web_Update_V2.pdf
2. https://www.ageuk.org.uk/siteassets/documents/reports-and-publications/reports-and
3. briefings/active-communities/rb_dec17_jocox_commission_finalreport.pdf
   https://iae.is/wp-content/uploads/2026/06/IAE_frhskoli25-26.pdf