Reykjalundur í 80 ár – Stiklur úr sögunni

Pétur Bjarnason

Berklaveikin var eins og faraldur

Berklaveikin var fyrst greind seint á nítjándu öld en hefur vafalítið fylgt mannkyninu lengi. Um aldamótið 1900 var hún orðin útbreidd hér á landi og á fyrstu fjórum áratugum aldarinnar mátti jafnvel líkja henni við faraldur. Þar kom til vaxandi þéttbýli og meiri samgangur milli manna ásamt því að hús voru oft illa einangruð og byggð af vanefnum. Þá var víða langt að sækja læknisþjónustu. Löggjöf um skráningu og meðferð berklasjúklinga var fyrst sett 1903.

Heilbrigðisyfirvöld í landinu voru vanmegnug að bregðast við þessum vanda og því var Heilsuhælisfélagið stofnað að frumkvæði Oddfellowhreyfingarinnar árið 1906. Tilgangur þess að var koma upp nýtísku heilsuhæli fyrir berklaveika. Með víðtækum stuðningi þjóðarinnar var heilsuhælið á Vífilsstöðum byggt og tók það til starfa árið 1910. Á árunum 1911–1920 færðist berklaveikin stöðugt í aukana og berkladauðinn hélst mjög hár næsta áratug á eftir. Ekki fór að draga úr dauðsföllum af völdum berklaveikinnar fyrr en upp úr 1930 og þá hægt fyrst í stað.

Árið 1919 hafði Hjúkrunarfélagið Líkn sett upp berklavarnarstöð í Reykjavík. Kvenfélagið Hringurinn kom á fót hressingarhæli í Kópavogi sem eingöngu var ætlað berklaveikum. Berklahælið í Kristnesi tók til starfa 1927 og Reykjahæli í Ölfusi 1931. Þau þrjú síðastnefndu ásamt Vífilsstaðahæli áttu það öll sameiginlegt að þar var ætlunin að vera með vinnustofur til að endurhæfa sjúklingana til þátttöku á vinnumarkaðnum eftir sjúkrahúsdvölina. Hjá þeim öllum fór það svo að eftirspurnin eftir spítalavist var þá svo mikil að húsakynni og mannafli fór allur í bráðalækningar og minna varð úr starfsendurhæfingu. Þessi reynsla var síðar höfð að leiðarljósi þegar Reykjalundur tók til starfa.

Stofnun SÍBS

Framantaldar stofnanir áttu það sameiginlegt að þar átti að vera endurhæfing fyrir berklasjúklinga sem höfðu læknast svo þeir ættu leið út í atvinnulífið á ný. Á hinn bóginn var berklafaraldurinn svo óvæginn að hælin fylltust stöðugt af veiku fólki og þeir sem læknast höfðu urðu að snúa heim á ný án endurhæfingar. Þar beið þeirra ótti við smit og að sumu leyti útskúfun frá félagslífi og ýmsum atvinnugreinum.

Berklasjúklingar bundust samtökum á Vífilsstöðum haustið 1938 og stofnuðu Samband íslenskra berklasjúklinga, skammstafað SÍBS. Eitt helsta baráttumál SÍBS frá upphafi var að koma á endurhæfingu fyrir útskrifaða berklasjúklinga. Strax voru stofnuð félög á berklahælum og á landsvísu og þau svo virkjuð í fjáröflun og við störf fyrir samtökin. Hér verður ekki fjallað um viðamikið starf SÍBS fyrr og síðar en strax var hafist handa um blaðaútgáfu sem enn er haldið úti. Fjársafnanir voru um allt land, merkjasala, skyndihappdrætti og skemmtanir. Jafnframt beittu þau sér á opinberum vettvangi.

*Berklahælið á Vífilsstöðum var byggt með sameiginlegu átaki þjóðarinnar og tók til starfa árið 1910. Þar var SÍBS stofnað árið 1938. (Ljósm. Jóhannes Long).*

Reykjalundur verður til

Starf SÍBS bar þann árangur að keypt var land undir vinnuheimili vorið 1944 að Reykjum í Mosfellssveit. Stríð geisaði í heiminum og erfitt var með alla aðdrætti en frumherjarnir voru kappsamir og ákveðnir í að sigrast á öllum hindrunum. Samningar náðust um kaup á bröggum sem ameríski herinn var nýbúinn að byggja sem hersjúkrahús en það starfaði aðeins í eitt ár. Þarna má segja að SÍBS hafi dottið í lukkupottinn. Þarna á melnum voru á annað hundrað byggingar, flest braggar af ýmsum stærðum. Þar að auki höfðu verið lagðar vatns- og holræsalagnir um allt svæðið sem áttu sumar eftir að nýtast áratugum saman. SÍBS náði að kaupa stóran hluta þessara mannvirkja. Braggarnir voru notaðir fyrir verkamenn og síðar vistmenn, þarna var sett upp eldhús, matsalur, samkomu- og bíósalur og ýmislegt fleira.

Á fyrsta uppdrættinum af svæðinu var gert ráð fyrir 25 litlum íbúðarhúsum með görðum í kring, fjórum vinnuskálum og einu stóru húsi með íbúðum og húsnæði til sameiginlegra afnota. Þetta þótti of mikið í fyrsta áfanga og því var byrjað á byggingu tíu smáhýsa.

Samin var reglugerð fyrir nýja vinnuheimilið og heimilisreglur fyrir vistmenn. Vistmenn yrðu einungis berklaöryrkjar og þeir þyrftu að hafa minnst þriggja stunda vinnuþol á dag. Í boði yrðu ýmsar atvinnugreinar við hæfi vistmanna. Þeir fengju laun samkvæmt ákvörðun stjórnar heimilisins. Einhugur var um ákvæði þess efnis að veiktist vistmaður á ný yrði leitast við að koma honum á viðeigandi sjúkrahús og hann ætti forgang að vist á ný að fengnum bata. Þá yrði leitast við að útvega brautskráðum starf við hæfi ef þeir hefðu ekki að öðru að hverfa.

Yfirlæknir og framkvæmdastjóri Vinnuheimilisins var ráðinn Oddur Ólafsson og Valgerður Helgadóttir yfirhjúkrunarkona. Það má með sanni segja að þau tvö hafi á fyrstu áratugunum verið húsbændur á þessu nýja heimili og rækt þau störf með miklum sóma. Þriðja lykilmanneskjan sem ráðin var til starfa var Snjáfríður Jónsdóttir matráðskona sem stýrði mötuneytinu af röggsemi í tuttugu ár.

Við vígslu vinnuheimilisins 1. febrúar 1945 fékk það nafnið Reykjalundur. Það var sóknarpresturinn á Mosfelli, sr. Hálfdan Helgason, sem átti þá tillögu og vígði nýja heimilið.

Bygging smáhýsanna hófst í júlí 1944. Húsin voru hlaðin upp um helgar því múrararnir tveir voru að byggja stórhýsi í Reykjavík á virkum dögum. Þeir náðu að hlaða hvert hús á einni helgi og þá tók við frekari frágangur. Í október voru öll húsin tíu komin undir þak og fokheld. Um áramót 1944-1945 voru fyrstu fimm húsin tilbúin og önnur fimm langt komin. (Ljósm. Þjóðskjalasafn. Óþekktur).

Starfsemin fyrstu árin

Hér heimsækja tignir gestir Reykjalund. Oddur Ólafsson yfirlæknir tekur á móti Friðriki níunda Danakonungi og Ingrid drottningu hans 12. apríl 1956. Enn er snjór í fjöllum og braggarnir hafa líklega fengið andlitslyftingu. Þeir eru löngu horfnir en handan þeirra getur að líta nýbyggð verksmiðjuhúsin sem enn eru í notkun. (Ljósm. Þjóðskjalasafn. Pétur Thomsen).

Fyrstu þrjá mánuðina dvöldu 20 vistmenn að Reykjalundi. Þeir unnu þar að ýmsum störfum 4 og 1/2 stund að meðaltali á dag. Eftir þrjá mánuði fjölgaði þeim upp í 38. Starfsþol vistmanna var ekki mikið í fyrstu en fór vaxandi við vinnuna.

Aðalverkstæði heimilisins voru: Trésmíðaverkstæði þar sem voru framleidd leikföng ásamt ýmsum verkefnum fyrir heimilið og byggingarnar. Á járnsmíðaverkstæðinu voru framleidd leikföng úr járni, bakpokagrindur, og barna- og sjúkrarúm. Á saumaverkstæðinu voru saumaðir kjólar, vinnusloppar, gluggatjöld og teppi. Þá unnu tvær stúlkur við prjón. Einnig var þarna bólstrunarverkstæði, prjónastofa og netahnýting. Þá unnu 10 vistmenn við rekstur heimilisins fyrsta árið.

Reksturinn gekk vel, nokkur hagnaður varð og veikindadagar voru ekki fleiri þar en á vinnustöðum þar sem fullfrískt fólk var við störf. Fljótlega var hafin hænsnarækt til heimilisnota og sett upp gróðurhús fyrir heimilið. Frá upphafi var lögð áhersla á uppgræðslu og skógrækt á svæðinu.

Iðnskóli var starfræktur á Reykjalundi frá árinu 1949 fram til ársins 1965 í samstarfi við Iðnskólann í Reykjavík. Margir vistmenn komu til starfa án mikillar skólagöngu og það var mikils virði fyrir þá að geta snúið aftur út í samfélagið með fullgilda iðnmenntun upp á vasann.

Bygging aðalhússins, sem enn er ásýnd Reykjalundar, hófst 2. apríl 1946. Í desember var búið að steypa kjallara og tvær hæðir. Húsið var tekið í notkun 1949. Með því stórbatnaði aðstaða heimilisfólksins. Samhliða var byggt fyrsta starfsmannahúsið og fleiri byggingar fylgdu í kjölfarið. Raunar var verið að bæta við byggingum nánast óslitið frá upphafi og fram til 2002 þegar glæsileg íþróttamannvirki voru tekin í notkun. Sú saga verður ekki rakin í smáatriðum hér en er vitnisburður um stórhug og bjartsýni forráðamanna því sjaldan var fjármögnun tryggð þegar byggingar hófust þótt alltaf tækist að ljúka þeim og borga skuldir.

Loftmynd af Reykjalundi á sjötta áratug síðustu aldar. Enn má sjá braggaþyrpingu á hlaðinu. Umhverfið er ekki ólíkt því sem var við upphaf starfsins þar og lengi framan af var Reykjalundur eins og þorp þarna í sveitinni. (Ljósm. úr safni SÍBS).

Bygging aðalhússins hófst 2. apríl 1946. Hér er húsið risið og fánum prýtt af því tilefni haustið 1947. Það var tekið í notkun 1949 og hefur verið staðarprýði alla tíð síðan. (Ljósm. úr safni SÍBS).

Plastiðjan

Leikföng af ýmsum gerðum ásamt búsáhöldum úr plasti var lengi ábatasöm framleiðsla á Reykjalundi. Innflutningshömlur voru á leikföngum og því seldust þau mjög vel. (Ljósmyndir Raggi Óla).

Strax á fyrstu árunum var hugað að því að koma upp plastiðju á Reykjalundi en þá voru mótin of dýr og var horfið frá því. Árið 1953 voru keypt tvö fyrirtæki, Plastik hf. og Plastvörur hf. Í framhaldi af því var keypt ný vél til þessarar starfsemi. Kaupin á þessum fyrirtækjum lögðu grunn að mjög farsælli þróun og framleiðslu á fjölbreyttum varningi úr plasti. Þar átti stóran þátt Jón Þórðarson sem fylgdi með í kaupum þessara fyrirtækja og var í forsvari fyrir plastiðjuna frá upphafi. Hann var uppfinningamaður og þúsundþjalasmiður, þróaði framleiðsluvörur og fann lausnir á hvers kyns vanda.

Í upphafi og lengi síðan voru framleidd leikföng og búsáhöld úr plasti og margt fleira. Síðar var plastiðjunni skipt í deildir, annars vegar plaststeypudeild sem var rekin til endurhæfingar og veitti tugum vistmanna atvinnu og hins vegar röra- og síðar filmuverksmiðja.

Um 1960 var hafin framleiðsla á vatnsrörum úr plasti sem þá var algjört nýmæli á heimsvísu. Fyrst hálftommu til tveggja tommu rör og síðar allt upp í 400 millimetra í þvermál. Þetta varð upphafið að stóru ævintýri því framleiðslan var seld til vatnsveitna um land allt og þessi rör urðu síðan uppistaðan í framleiðslu Reykjalundar meðan plastiðjan starfaði. Þegar best lét var framleitt úr 700–750 tonnum af hráefni á ári eða sem nam 600–700 km af rörum. Nálega allar stærri vatnsveitur á landinu notuðu Reykjalundarrör og þess má geta að við kælingu hraunsins í Vestmannaeyjum voru þau notuð ásamt sérfræðiþekkingu frá Reykjalundi. Seint á áttunda áratugnum bættist við filmuframleiðsla með fullkomnum vélum og í framhaldi af því var farið að framleiða umbúðir um mjólkurvörur svo sem skyr- og jógúrtdósir og lengi framleiddi Reykjalundur stærstan hluta af þeim málningardósum sem notaðar voru í landinu.

Fyrsta fiskeldisævintýrið þurfti á rörum að halda og þar kom Reykjalundur til skjalanna enda var stórum vatnsveituframkvæmdum farsællega lokið og sá markaður mettaður að sinni. Þetta varð Reykjalundi þungur baggi því mörg þessara eldisfyrirtækja lentu í erfiðleikum eða urðu gjaldþrota og ekki fékkst greiðsla fyrir rörin. Þá fór samkeppni vaxandi í plastfilmu- og umbúðaframleiðslu einkum frá erlendum framleiðendum. Á skömmum tíma varð rekstur plastiðjunnar baggi í stað þess að hafa borið uppi fjárhag Reykjalundar í áratugi. Ákveðið var að hætta þeirri starfsemi og selja reksturinn og vélarnar árið 2004.

LEGO kubbar: Reykjalundur fékk leyfi frá LEGO til að framleiða og selja LEGO kubba eftir einkaleyfi danska móðurfyrirtækisins. LEGO kubba eftir einkaleyfi danska móðurfyrirtækisins. Það fékk ekkert fyrirtæki annað í heiminum og má þakka tengslum Árna Einarssonar forstjóra Reykjalundar við forstjóra LEGO. Framan af voru kubbarnir steyptir á Reykjalundi, enda voru þá innflutningshömlur á leikföngum. Framleiðslan gekk mjög vel og LEGO kubbarnir runnu út eins og heitar lummur.

Nýir straumar

Fram yfir 1960 var endurhæfingin fyrst og fremst atvinnuleg, ætluð til að búa vistmenn undir það að fara út á vinnumarkaðinn. Um það leyti var farið að taka við öryrkjum sem ekki voru berklaveikir. Ungur læknir, Haukur Þórðarson, kom til starfa eftir endurhæfingarnám og störf í Bandaríkjunum og ný vinnubrögð voru tekin upp. Fljótlega eftir komu Hauks var sett á stofn þjálfunarmiðstöð á Reykjalundi undir stjórn hans. Nýjar greinar komu þá til skjalanna. Sjúkraþjálfun hófst formlega árið 1963 og iðjuþjálfun um áratug síðar. Næstur kom Kári Sigurbergsson gigtarlæknir og gigtarsvið var sett á stofn árið 1979. Félagsráðgjöf hófst 1976 og fyrsti talmeinafræðingurinn var ráðinn til starfa árið 1979. Þarna var berklaveikin að heita mátti úr sögunni þótt fyrrum berklasjúklingar ættu ávallt skjól á Reykjalundi til endurhæfingar. Nú snerust störfin fyrst og fremst um almenna endurhæfingu.

En það var fleira að gerast um þetta leyti. Árið 1966 var gerður samningur um aðstöðu héraðslæknis á Reykjalundi og Friðrik Sveinsson tók við stöðu héraðslæknis. Fljótlega komst þar á heilsugæslustöð með mjög góðri þjónustu. Samstarf lækna og heilbrigðisstarfsfólks á Reykjalundi og heilsugæslustöðinni var með ágætum. Læknar á Reykjalundi gengu á vaktir á móti heilsugæslulæknum ef á þurfti að halda og heilsugæslan hafði aðgang að legurýmum á Reykjalundi ef upp kom bráðavandi. Þetta fyrirkomulag lagðist af og heilsugæslan var flutt í miðbæ Mosfellsbæjar árið 1998.

Hjarta- og lungnaendurhæfing

Endurhæfing á Reykjalundi er bæði innandyra og utan allan ársins hring. Gönguferðir eru farnar um skóglendið sem umlykur Reykjalund en í glæsilegu íþróttahúsi fer fram fjölbreytt þjálfun í sundlaug, íþróttasal og sérbúnum tækjasölum. (Ljósm. Raggi Óla).

Á áttunda áratug síðustu aldar fór tíðni kransæðasjúkdóma mjög vaxandi. Fyrst í stað leituðu menn sér lækninga erlendis en síðan færðust þær hingað heim. Endurhæfing þeirra sem höfðu farið í hjartaaðgerð var engin hérlendis. Magnús B. Einarson hafði kynnt sér endurhæfingu hjartasjúklinga í Noregi og kom nú til starfa á Reykjalundi. Heilsuþjálfun, sem var nýmæli í endurhæfingu, hófst undir hans stjórn 1979. Samhliða því var unnið að því að koma á markvissri endurhæfingu hjartasjúklinga á Reykjalundi og hófst hún árið 1982. Um svipað leyti hófst þar endurhæfing lungnasjúklinga undir stjórn Björns Magnússonar lungnalæknis sem var nýkominn úr sérnámi í Bandaríkjunum. Í framhaldi af þessu breytta hlutverki var ákveðið að SÍBS tæki upp nýtt nafn: Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga en skammstöfunin var eftir sem áður SÍBS.

Þverfagleg verkjameðferð hófst 1985 með komu Magnúsar Ólasonar endurhæfingarlæknis og var settur á fót verkjaskóli á Reykjalundi. Þarna var komin fjölþætt og sérhæfð endurhæfing og mynduð voru svið um hvert þeirra. Gigtarsvið, hjartasvið, lungnasvið, verkjasvið og 1989 bættist við geðsvið undir stjórn Péturs Haukssonar geðlæknis.

Atvinnuleg endurhæfing, sem síðar nefndist starfsendurhæfing, byrjaði á Reykjalundi árið 2000 og það sama ár var fyrsti sálfræðingurinn ráðinn að staðnum. Starfsendurhæfingin var lögð af árið 2022. Offitumeðferð hófst formlega á Reykjalundi árið 2001. Þá má geta þess að vísindastarf hefur verið í hávegum haft á Reykjalundi. Þar starfar rannsóknarstjóri og í gildi er vísindastefna. Vísindasjóður var stofnaður árið 2004 og hefur styrkt starfsfólk Reykjalundar til rannsókna eða framhaldsnáms. Dr. Marta Guðjónsdóttir hefur frá upphafi verið í forsvari fyrir þennan málaflokk.

Fjármögnun bygginga og rekstrar

Happdrætti SÍBS er traustasti bakhjarl Reykjalundar og hefur verið frá stofnun 1950. Uppsafnað framlag Happdrættisins til uppbyggingar á Reykjalundi nemur á tíunda milljarð króna á núvirði og hefur verið stofnuninni ómetanlegt.

Í upphafi voru merkjasala, happdrætti og skemmtanahald ásamt framlögum frá almenningi helsti tekjustofn til að byggja og reka Reykjalund. Eftir mikla baráttu tókst að stofna Vöruhappdrætti SÍBS, síðar Happdrætti SÍBS, sem tók til starfa 1950. Það er óhætt að segja að framlög happdrættisins hafi verið helsta stoð þess að það tókst að byggja Reykjalund upp eins og raun ber vitni. Þó skal ekki dregið úr þýðingu almennings í uppbyggingunni, síðast með fjársöfnun fyrir nýja íþróttahúsinu um síðustu aldamót. Ávallt var reynt að láta reksturinn sjálfan standa undir sér en þar gat brugðið til beggja vona. Framan af var ekki kostur á framlögum frá ríkinu en með vaxandi heilbrigðisþjónustu á Reykjalundi komu til framlög frá hinu opinbera fyrir sérfræðiþættinum. Margs konar form var á þeim samningum en segja má að þeir hafi komist í fastara form með þjónustusamningi um síðustu aldamót. Þeir samningar hafa verið endurnýjaðir alla tíð síðan.

Helsta óvissan á Reykjalundi núna er að stór hluti bygginga þar er orðinn gamall og úr sér genginn. Ríkið hefur aldrei greitt leigu fyrir húsnæðið og það blasir við að SÍBS er um megn að framkvæma alla þá endurnýjun sem nú er þörf á. Samningar standa yfir um þessi mál og hafa staðið alllengi.

Þjálfunarhúsið glæsilega sem var vígt í ársbyrjun 2002 gjörbreytti aðstöðunni til þjálfunar og endurhæfingar þegar það var tekið í notkun. Það var að stórum hluta fjármagnað með framlögum frá þjóðinni eftir öflugt söfnunarátak. Það er jafnframt nýjasta byggingin á Reykjalundi, fellur að landslaginu og sómir sér vel. (Ljósm. Jóhannes Long).

Stjórnendur og starfsfólk

Þegar litið er yfir sögu Reykjalundar eru býsna mörg nöfn sem upp úr standa en í stuttu yfirliti verður ekki gerð grein fyrir þeim. Forstjórar hafa einungis verið fimm á þessum áttatíu árum, Oddur Ólafsson, Árni Einarsson, Björn Ástmundsson, Birgir Gunnarsson og Pétur Magnússon. Álíka festa hefur verið í öðrum stjórnunarstörfum á Reykjalundi. Það var lengi haft á orði að sá sem kæmi til starfa á Reykjalundi færi þaðan ekki nema til að fara á eftirlaun. Þetta er nokkuð orðum aukið en hitt er staðreynd að vinnuandi hefur alla tíð verið góður þar og starfsmannavelta afar lítil. Sem dæmi má nefna að fyrstu 54 árin gegndu aðeins tveir menn stöðu yfirlæknis á Reykjalundi: Oddur Ólafsson og Haukur Þórðarson, og á sama tíma þrjár konur stöðu yfirhjúkrunarkonu: Valgerður Helgadóttir, Dagbjört Þórðardóttir og Gréta Aðalsteinsdóttir. Þessi stöðuheiti eru nú framkvæmdastjóri lækninga og framkvæmdastjóri hjúkrunar. Þess má geta að Lára M. Sigurðardóttir sem tók við starfi framkvæmdastjóra hjúkrunar af Grétu gegndi því starfi í 22 ár eða lengur en nokkur önnur.

Strax í upphafi var stofnað félag vistmanna á Reykjalundi sem fékk nafnið Sjálfsvörn á Reykjalundi, en hefðin var að félög á heimilum eða hælum fengju nafnið Sjálfsvörn kennt við staðinn en í kaupstöðum Berklavörn og kennt við staðinn á sama hátt. Í fyrstu stjórn Vinnuheimilisins áttu vistmenn sæti sem fullgildir stjórnarmenn og þannig var það áfram. Þarna var komið á atvinnulýðræði sem var nánast einstætt á þessum tíma og hefur líklega átt ríkan þátt í tryggð vistmanna við staðinn og störfin þar. Þetta hefur haldist að mestu fram á þennan dag að starfsmenn hafa ætíð haft aðkomu að stjórn fyrirtækisins og ákvörðunum sem teknar eru. Starfsmannaráð var stofnað 1974 og starfsmannafélag 1986. Sérstök stjórn Reykjalundar var frá upphafi fram til ársins 2008 að stjórn SÍBS tók að sér stjórn undirstofnana sambandsins og þar með Reykjalundar. Þannig var stjórnin þar til fyrirtækið „Reykjalundur endurhæfing ehf.“ var stofnað um rekstur Reykjalundar árið 2020. Það er óhagnaðardrifið hlutafélag að öllu leyti í eigu SÍBS en lýtur sjálfstæðri stjórn. Annað félag í eigu SÍBS „SÍBS Eignaumsjón ehf.“ annast fasteignamálefni á Reykjalundi og allri landareigninni.

Félagslíf og fleira

Sjálfsvörn sem fyrr er nefnt hélt uppi öflugu félagsstarfi á fyrstu áratugum. Þá voru vistmenn búsettir á staðnum oft árum saman og allmargir fengu þar fasta búsetu til æviloka. Sjálfsvörn kom upp öflugu bókasafni, stóð fyrir bíósýningum, kvöldvökum, dans- og skemmtikvöldum ásamt ferðalögum og fleiru. Eftir að Happdrætti SÍBS kom til skjalanna annaðist félagið happdrættisumboðið á Reykjalundi og hafði tekjur af því sem komu félaginu til góða. Yfirleitt var þeim hagnaði varið til kaupa á tækjum eða húsbúnaði í þágu vistmanna.

Leikskólinn Birkibær var starfandi á árunum 1976–2004 fyrir börn starfsmanna Reykjalundar. Það starf gekk vel og skipti miklu máli fyrir starfsemina. Þá hélt Reykjalundarkórinn uppi öflugu starfi á starfstíma sínum sem var frá 1986 til ársins 2013.

Reykjalundur á verðmætt safn listaverka sem byggst hefur upp á þessum árum. Það ber hæst gjafir vistmanna sem sýnt hafa hlýhug sinn til staðarins. Þá hafa verið keypt listaverk, oft í tengslum við áfanga í byggingum eða starfinu.

Kvikmyndin „Sigur lífsins“ sem fjallaði um starf SÍBS og á Reykjalundi var frumsýnd 1957 og fór hún víða um landið og erlendis. Sjónvarpsmyndin „Sigrar lífsins“ var gerð árið 2006 og hefur verið sýnd í sjónvarpinu. Hún er um Reykjalund og starfið þar.

Hollvinasamtök Reykjalundar voru stofnuð árið 2013 og hafa stutt dyggilega við Reykjalund með gjöfum og fjárframlögum. Frá stofnun hafa þau fært stofnuninni tæki og búnað fyrir um 70 milljónir. Á þessu afmælisári hafa þau fært staðnum hjartastuðtæki, lífsmarkamæli og infrarautt gufubað sem er staðsett við hlið stóru sundlaugarinnar. Myndin er frá vígslu gufubaðsins. (Úr myndasafni Reykjalundar).

Reykjalundur í dag

Á Reykjalundi er rekið þróttmikið endurhæfingarstarf. Það byggir á sögulegum undirstöðum, mikilli þekkingu og öflugu og vel menntuðu starfsfólki. Hér verður ekki rakið það starf en bent á heimasíðu Reykjalundur þar sem eru greinargóðar upplýsingar um það. Þar stendur meðal annars: „Reykjalundur er ein mikilvægasta endurhæfingarstofnun landsins og órjúfanlegur hlekkur í heilbrigðisþjónustu. Á Reykjalundi njóta árlega á annað þúsund manns af öllu landinu endurhæfingar.“

Það verða lokaorð þessarar stuttu yfirferðar um áttatíu ára sögu Reykjalundar. Nú er að koma út bókin Reykjalundur – endurhæfing í 80 ár eftir Pétur Bjarnason. Um 500 myndir eru í bókinni og þar gefst kostur á að fræðast frekar um merka sögu Reykjalundar.